W ramach programu MAZOWSZE DLA ZABYTKÓW w 2024 roku przyznano dotacje na 7 projektów związanych z remontami i konserwacją zabytków. Szczegółowy wykaz dotowanych działań znajduje się w załączniku do uchwały nr 44/24 Sejmiku Województwa Mazowieckiego z dnia 26 marca 2024 roku. Wykorzystując te informacje, warto opowiedzieć nieco więcej o tych zabytkach
- Zespół Bernardyński w Radomiu - Pomnik Historii, Kontynuacja prac konserwatorskich w obrębie szczytu północnego kaplicy św. Anny
- Hydroizolacja podpiwniczenia oficyny wschodniej budynku mieszkalno-usługowego, budynek przy ul. Żeromskiego 69
- Kompleksowa konserwacja i restauracja renesansowego ołtarza w kaplicy Kochanowskich z kościoła pw. św. Jana Chrzciciela w Radomiu, etap III
- Konserwacja obrazu św. Łukasza z Wyższego Seminarium Duchownego w Radomiu
- Rewitalizacja pomnika Pomordowanych Pracowników Fabryki Broni w Radomiu, zlokalizowanego przy skrzyżowaniu ul. Biznesowej i Przemysłowej
- Prace ratunkowe i konserwatorskie przy piaskowcowym nagrobku Suligowskich (nr grobu 2194, kw. 4B), Cmentarz rzymsko-katolicki przy ul. Limanowskiego 72
- Remont elewacji kamienicy IV etap przy ul. Żeromskiego 23 / Witolda 2 w Radomiu
Zespół klasztorny Bernardynów w Radomiu, uznany za Pomnik Historii w 2022 roku, jest cennym zabytkiem późnośredniowiecznej architektury bernardyńskiej. Fundowany przez króla Kazimierza Jagiellończyka w 1468 roku, klasztor przetrwał niemal niezmieniony, zachowując gotycki charakter mimo licznych remontów. Unikatowym elementem jest budynek gospodarczy z wysokim piramidalnym kominem, zwany „piekarnikiem”. Kościół i klasztor wzniesiono do początku XVI wieku, z późniejszymi przebudowami i restauracjami, w tym barokizacją i pracami w XX wieku. Klasztor był ważnym centrum duchowym i uczestniczył w ważnych uroczystościach. Po kasacie w 1864 roku, został przekształcony w więzienie, a biblioteka przeniesiona do Sandomierza. Bernardyni wrócili do Radomia w latach 30. XX wieku. Pożar w latach 50. XX wieku zniszczył dachy, a prace remontowe przeprowadzono w latach 90. XX wieku oraz na początku XXI wieku. Obiekt, zlokalizowany przy ul. Żeromskiego, obejmuje późnogotycki kościół pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej, przyległy klasztor i budynek gospodarczy. Kościół jest jednonawowy, z prezbiterium zamkniętym trójbocznie, kaplicami i wieżą z XV-XVI wieku. Wnętrze kościoła zdobią późnogotycka grupa pasyjna i polichromia z lat 1938-1942. Klasztor, otoczony ogrodzeniem, zachował szesnastowieczne portale i budynek dawnej kuchni z charakterystycznym kominem.
Ulica Żeromskiego od średniowiecza była częścią traktu prowadzącego do Lublina, znanego jako trakt lubelski. Początkowo łączył on miasto z przedmieściem i ogrodami mieszczan z wsi Dzierzków, co wpłynęło na rozwój miasta w kierunku wschodnim. W XV wieku przy trakcie wybudowano zespół klasztorny Bernardynów, fundacji Kazimierza Jagiellończyka. W XIX wieku, zgodnie z planem regulacyjnym z 1822 roku, ulica Lubelska (obecnie Żeromskiego) przeszła intensywną urbanizację, powstawały murowane budynki, które tworzą dzisiejszy krajobraz ulicy. W 1901 roku ulica jako jedna z pierwszych w Radomiu uzyskała oświetlenie elektryczne. Część zabytkowa ulicy, od placu Kazimierza Wielkiego do ulicy 25 Czerwca, charakteryzuje się kamienicami z XIX i początku XX wieku, reprezentującymi różne style architektoniczne. W dalszej części ulicy zabudowa jest zróżnicowana i pochodzi z późniejszego okresu. Od strony zachodniej perspektywę ulicy zamyka wieża gotyckiego kościoła farnego przy ulicy Rwańskiej.
Kościół Farny św. Jana Chrzciciela w Radomiu, znajdujący się w dzielnicy Miasto Kazimierzowskie, to średniowieczna świątynia będąca częścią szlaku turystycznego Zabytki Radomia. Erygowany prawdopodobnie przed lokacją miasta przez Kazimierza Wielkiego, pierwszy kościół z czerwonej cegły powstał w XIV wieku. W kolejnych wiekach dobudowano kaplice boczne, a świątynia była miejscem ważnych wydarzeń, m.in. związanych z królem Kazimierzem Jagiellończykiem i jego synami. Kościół przechodził liczne renowacje i przebudowy, które nadały mu obecny neogotycki charakter. W XIX wieku zbudowano nowe elementy, w tym wieżę i kaplicę Kochanowskich. W XX wieku wnętrze kościoła zostało ozdobione polichromią. Kościół jest miejscem pamięci historycznej, związanym z ważnymi postaciami, jak bł. ks. Kazimierz Grelewski, a także artystami, jak Jacek Malczewski. Na placu przy kościele znajdują się zabytkowe rzeźby i krzyże upamiętniające dawny cmentarz.
Pomnik Pomordowanych Pracowników Fabryki Broni w Radomiu to monument znajdujący się na terenie dawnej Fabryki Broni, przy ulicy Przemysłowej. W 1922 roku podjęto decyzję o utworzeniu w Radomiu Państwowej Wytwórni Broni, która w 1927 roku została przemianowana na Fabrykę Broni. Do wybuchu II wojny światowej zakład produkował broń palną oraz m.in. sprzęt motoryzacyjny i rowery, zarówno na potrzeby wojska, jak i na rynek cywilny. Po zajęciu fabryki przez Niemców w 1939 roku, zakład kontynuował produkcję broni, tym razem na potrzeby Wehrmachtu. Pracownicy Fabryki Broni zaangażowali się w działalność konspiracyjną, produkując części broni dla Armii Krajowej. We wrześniu 1942 roku, po starciu na stacji kolejowej w Rożkach pod Radomiem, niemieccy policjanci odkryli pistolety Vis przy polskich żołnierzach, co doprowadziło do dekonspiracji pracowników Fabryki Broni. W odwecie Niemcy przeprowadzili masowe aresztowania i egzekucje. 14 października 1942 roku na terenie Fabryki Broni powieszono 26 jej pracowników. Na pamiątkę tych tragicznych wydarzeń, 19 października 1958 roku, w pobliżu miejsca egzekucji, odsłonięto pomnik upamiętniający pomordowanych pracowników.
Wyższe Seminarium Duchowne w Radomiu to instytucja kształcąca przyszłych kapłanów dla diecezji radomskiej w ramach Kościoła rzymskokatolickiego. Seminarium w Radomiu, mimo że jest stosunkowo młodą instytucją, ma swoje korzenie w diecezji sandomierskiej, skąd pochodziło pierwsze pokolenie księży nowo utworzonej diecezji radomskiej. W 1981 roku, po objęciu diecezji sandomierskiej, biskup Edward Materski rozpoczął starania o pozwolenie na budowę gmachu seminarium w Radomiu. W 1983 roku zdecydowano, że od roku akademickiego 1983/1984 alumni ostatniego roku będą mieszkać w budynku "Centrum Katechetycznego" w Radomiu przy ul. Sienkiewicza 13, co dało początek tzw. "radomskiemu skrzydłu seminaryjnemu".11 grudnia 1987 roku władze wojewódzkie wydały zgodę na budowę nowego gmachu seminarium przy ulicy Młyńskiej, na terenie należącym do diecezji od 1930 roku. Budynek został poświęcony przez papieża Jana Pawła II podczas jego wizyty w Radomiu 4 czerwca 1991 roku. Niestety brak informacji ogólnodostępnych o obrazie św. Łukasza z Wyższego Seminarium Duchownego w Radomiu.
Cmentarz Rzymskokatolicki w Radomiu znajduje się przy ulicy Bolesława Limanowskiego 72 i został założony w 1812 lub 1813 roku na gruntach podarowanych przez Wojciecha Łodwigowskiego, zamożnego obywatela Radomia. Jest miejscem spoczynku wielu zasłużonych dla polskiej oświaty i kultury, a także powstańców i żołnierzy walczących o niepodległość. Cmentarz powstał z powodu przepełnienia nekropolii na Piotrówce i braku możliwości jej rozbudowy. Początkowo zajmował około 2 morgi, jednak z czasem, wraz z rosnącymi potrzebami, był stopniowo powiększany. W 1849 roku zakupiono dodatkowe 7 mórg, a w 1854 roku rozpoczęto budowę muru i murowanej bramy z izbami dla grabarza i na potrzeby przedpogrzebowe. W 1876 roku cmentarz powiększono o kolejne 4 morgi, a wkrótce później o dodatkowe 5 mórg, gdyż wcześniej zakupione grunty okazały się nieodpowiednie. W 1885 roku dołączono teren dawnego cmentarza cholerycznego i zbudowano nową bramę z dwiema furtami. Wieżyczka z pierwszej bramy zawaliła się w 1889 roku podczas burzy. Pod koniec XIX wieku cmentarz został podzielony na kwatery i oznaczony literami A, B, i C, w zależności od daty zakupu poszczególnych terenów. Założono również księgi cmentarne oraz zbudowano dom ogrodnika, który zajmował się pielęgnacją zieleni. Do 1891 roku na cmentarzu pochowano 40 672 osoby.
Ulica Witolda w Radomiu znajduje się w dzielnicy Śródmieście i łączy ulicę Stefana Żeromskiego z Placem Jagiellońskim. Ma długość około 275 metrów i jest zaliczana do kategorii dróg gminnych. W przeszłości ulica nosiła nazwy Środkowa oraz Sporna. Ulice Witolda i Żeromskiego stanowią część historycznego układu urbanistycznego Radomia, gdzie zabudowa składa się z kamienic wzniesionych w XIX i XX wieku. Te budynki, o różnorodnym stylu architektonicznym, od klasycyzmu po modernizm, świadczą o bogatej historii miasta i jego rozwoju. Brak szczegółowych informacji dotyczących kamienicy przy ul. Witolda 2 w Radomiu można uzupełnić opisem ulicy Żeromskiego oraz Witolda, a także ogólnym zarysem radomskich kamienic. W pobliżu miejskiego deptaku w Radomiu znajdują się trzy zabytkowe ulice, na których w XIX i XX wieku powstały liczne, oryginalne kamienice. Szczególnie imponujące są budynki przy ulicy Piłsudskiego, w tym gmach dawnej Kasy Pożyczkowej Przemysłowców Radomskich, wyróżniający się elementami architektury średniowiecznej. Naprzeciwko mieści się dawna Willa Włodzimierza Kulczyckiego, obecnie biblioteka. Warto także zwrócić uwagę na kamienice przy ulicach Sienkiewicza i Moniuszki, charakteryzujące się bogatą dekoracją i stylizacjami inspirowanymi gotykiem oraz neorenesansem.
W ramach programu "MAZOWSZE DLA ZABYTKÓW" w 2024 roku przyznano dotacje na siedem projektów konserwacyjnych w Radomiu. Obejmują one m.in. prace w Zespole Bernardyńskim, konserwację ołtarza w kaplicy Kochanowskich oraz rewitalizację pomnika Pomordowanych Pracowników Fabryki Broni. Dodatkowo, wsparcie otrzymały projekty związane z remontami kamienic oraz konserwacją nagrobków. Zespół Bernardyński, ulica Żeromskiego oraz kościół Farny to istotne zabytki Radomia, których historia i architektura odzwierciedlają bogate dziedzictwo miasta.
ŹRÓDŁA: MAZOVIA.PL, ECHODNIA.EU, ZABYTEK.PL, PL.WIKIPEDIA.ORG, AI, VISITRADOM.PL; TREŚCI TE ZOSTAŁY SZTUCZNIE WYGENEROWANE LUB ZMANIPULOWANE - GENEROWANE PRZEZ AI
Tags:
Historia