Pomnik Czynu Legionów Marszałka Józefa Piłsudskiego w Radomiu to jeden z najbardziej symbolicznych monumentów upamiętniających walkę o niepodległość Polski. Jego historia, związana z Legionami Piłsudskiego, sięga lat 20. XX wieku, kiedy to zrodziła się inicjatywa upamiętnienia poległych żołnierzy, w tym kapitana Józefa Mariańskiego. Pomnik powstał w 1930 roku, na historycznym Rynku Miasta Kazimierzowskiego, który był miejscem egzekucji bohaterów Powstania Styczniowego. Uroczystość odsłonięcia odbyła się w obecności Marszałka Józefa Piłsudskiego, co nadało wydarzeniu szczególną wagę. Rzeźba autorstwa Kazimierza Pietkiewicza przedstawiała legionistę w pełnym umundurowaniu, wspierającego się na karabinie, co symbolizowało gotowość bojową i oddanie dla ojczyzny. Podstawę pomnika, wykonaną z szydłowieckiego piaskowca, zaprojektował Kazimierz Prokulski, radomski architekt. Pomnik stanowił nie tylko hołd dla żołnierzy, ale także przypomnienie o nieustającej walce o niepodległość Polski. Niestety, w 1940 roku, podczas niemieckiej okupacji, pomnik został zniszczony, a na jego miejscu zbudowano basen przeciwpożarowy. Dopiero wiele lat później, w latach 80., w okresie tzw. „karnawału Solidarności”, podjęto pierwsze próby jego odbudowy. 11 listopada 1981 roku, z okazji rocznicy odzyskania niepodległości, odbyła się manifestacja, podczas której ustawiono symboliczną makietę pomnika. Niestety, wprowadzenie stanu wojennego uniemożliwiło realizację tego planu. Dopiero w 1998 roku pomnik został ostatecznie zrekonstruowany i stanął ponownie w swojej pierwotnej lokalizacji. Nowa wersja rzeźby jest wierną kopią oryginału z 1930 roku, a jej otoczenie zostało odtworzone zgodnie z pierwotnym zamysłem architektonicznym. Na cokole znajduje się inskrypcja upamiętniająca zasługi Legionów Piłsudskiego oraz ich udział w walce o wolność Polski. Obecnie pomnik jest miejscem licznych uroczystości patriotycznych i stanowi ważny punkt na mapie historycznej Radomia. Jest on nie tylko przypomnieniem o przeszłości, ale również symbolem niezłomności i odwagi Polaków, którzy walczyli o swoją ojczyznę. Stał się nieodłącznym elementem krajobrazu miasta oraz wyrazem dumy narodowej.
Oryginalny pomnik miał formę statui żołnierza opierającego się na strzelbie, umieszczonej na podwójnym cokole z piaskowca szydłowieckiego, zakończonym piedestałem. Rzeźba, autorstwa Kazimierza Pietkiewicza, została wykonana w warszawskich zakładach brązowniczych Bracia Łopieńscy. Jej pierwowzorem była statuetka legionisty, wyrzeźbiona przez Włodzimierza Koniecznego, stacjonującego na Wołyniu, którą marszałek Józef Piłsudski otrzymał w prezencie imieninowym 19 marca 1916 roku. Otoczenie pomnika zaprojektował radomski architekt Kazimierz Prokulski, znany m.in. z projektu mauzoleum Dionizego Czachowskiego oraz pomnika wdzięczności Armii Radzieckiej. Rzeźba z 1998 roku jest wierną kopią oryginału. Na ośmiokątnym, podwójnym cokole z piedestałem, wykonanym z czarnego granitu, umieszczono napis:
CZYNOWI LEGIONÓW KOMENDANTA PIŁSUDSKIEGO OBYWATELE 1930 1998
Dzieje pomnika sięgają 1923 roku, kiedy przeprowadzono ekshumację ciała kpt. Józefa Mariańskiego (1892-1920), radomianina poległego w Białymstoku podczas wojny polsko-bolszewickiej. Wówczas wśród członków Związku Legionistów, z rotmistrzem Michałem „Brzękiem” Osińskim na czele, narodziła się idea upamiętnienia żołnierzy Legionów marszałka Piłsudskiego. Początkowo planowano zlokalizowanie pomnika w kwaterze Legionistów na cmentarzu rzymskokatolickim, jednak w 1924 roku Rada Miejska podjęła decyzję o zmianie lokalizacji. Wybrano symboliczne miejsce – Rynek, który w okresie zaborów był miejscem straceń bohaterów powstania styczniowego. W tym samym roku, z udziałem J. Piłsudskiego, wmurowano kamień węgielny pod budowę pomnika. Oryginalny pomnik przedstawiał statuę żołnierza (piechura) opierającego się na strzelbie, umieszczoną na podwójnym cokole z piaskowca szydłowieckiego. Pierwotna rzeźba, autorstwa Stanisława Ostrowskiego (1879-1947), wykonana w patynowanym gipsie, została odsłonięta 10 sierpnia 1930 roku, podczas IX Zjazdu Legionistów w Radomiu, z udziałem marszałka Józefa Piłsudskiego. Dopiero w 1934 roku na cokole stanął odlew projektu Kazimierza Pietkiewicza (1903-1965), wykonany w warszawskich zakładach brązowniczych Braci Łopieńskich. Pierwowzorem pomnika była statuetka legionisty, wyrzeźbiona przez Włodzimierza Koniecznego, którą marszałek Józef Piłsudski otrzymał w prezencie imieninowym 19 marca 1916 roku. Z wyborem formy pomnika związana jest anegdota o tym, jak marszałek odrzucał kolejne projekty przedstawione przez Michała „Brzęka” Osińskiego, komentując je słowem „swinstwo!” z litewskim akcentem. Ostatecznie to marszałek podsunął pomysł rzeźby otrzymanej od Koniecznego. Autorem pierwotnego otoczenia pomnika był radomski architekt Kazimierz Prokulski, znany z projektu mauzoleum Dionizego Czachowskiego. W kwietniu 1940 roku pomnik został zniszczony przez Niemców, którzy na jego miejscu wybudowali basen przeciwpożarowy. Idea rekonstrukcji zrodziła się w 1980 roku w lokalnej „Solidarności”. W piątą rocznicę „Czerwca ’76” na Rynku ustawiono symboliczny cokół z napisem: „W tym miejscu stał Pomnik Legionisty zburzony przez hitlerowców, skazany na zapomnienie”. W 1990 roku wmurowano kamień węgielny pod nowy pomnik, który został odtworzony dopiero w 1998 roku staraniem Społecznego Komitetu Odbudowy Pomnika „Czynu Legionów”. Prace wykonała Artystyczna Pracownia Rzeźby i Konserwacji Zabytków „Kamar” Sz. i M. Kowalskich, a odlew zrealizował Zakład Odlewniczy Metali Nieżelaznych Tomasza Zwolińskiego w Iłży. Pomnik został odsłonięty 11 listopada 1998 roku.
Ilustracja przedstawia realistyczną rzeźbę żołnierza w pełnym umundurowaniu, inspirowaną Pomnikiem Czynu Legionów Marszałka Józefa Piłsudskiego. Żołnierz stoi dumnie, trzymając karabin w jednej ręce, który spoczywa na ziemi, co podkreśla jego gotowość bojową. Na głowie ma wojskową czapkę, a na piersi widoczne są szczegóły wyposażenia, takie jak pasy i ładownice. Rzeźba wykonana jest z brązu, co nadaje jej lekko postarzały, szlachetny wygląd, z wyraźnymi fakturami powierzchni. Pomnik umieszczony jest na solidnym piedestale, a w tle rozpościera się bezchmurne, niebieskie niebo, co podkreśla majestat i powagę monumentu. Detale takie jak fałdy na mundurze i dokładność oddania twarzy tworzą atmosferę dostojeństwa i hołdu dla żołnierzy Legionów. Całość utrzymana jest w klasycznym stylu, z dużym naciskiem na wierność historycznym i militarnym realiom.
ŹRÓDŁA: RETROPEDIA.RADOM.PL; PL.WIKIPEDIA.ORG ; AI; TREŚCI TE ZOSTAŁY SZTUCZNIE WYGENEROWANE LUB ZMANIPULOWANE - GENEROWANE PRZEZ AI