Rozbicie więzienia w Radomiu to brawurowa operacja antykomunistycznego podziemia, przeprowadzona 9 września 1945 roku w odpowiedzi na masowe aresztowania działaczy opozycji przez władze komunistyczne. Po zatrzymaniu wielu osób z rejonu powiatu radomskiego, które zostały osadzone w miejscowym więzieniu, dowództwo podziemia zdecydowało o ich odbiciu. W operacji wzięło udział około 120 żołnierzy z sześciu oddziałów partyzanckich, dowodzonych przez Stefana Bembińskiego ps. „Harnaś”. Partyznaci zdobyli wojskowe ciężarówki, którymi wjechali do centrum Radomia, po czym zaatakowali więzienie. Przy użyciu materiałów wybuchowych sforsowali bramę i w krótkim starciu pokonali strażników. Następnie otworzyli cele, uwalniając 292 osoby, w tym 60 żołnierzy podziemia z organizacji takich jak WiN, NSZ, AK i NOW. Akcja, choć trwała zaledwie pół godziny, zakończyła się sukcesem, ale przyniosła także straty – zginęło 12 żołnierzy podziemia oraz kilku żołnierzy i funkcjonariuszy komunistycznych sił zbrojnych. Operacja ta była jednym z najbardziej spektakularnych działań podziemia w regionie, stanowiąc symbol walki z komunistycznym reżimem w powojennej Polsce.
Zespół kościoła i klasztoru w Radomiu, ufundowany w 1616 roku przez Barbarę z Dulskich Tarłową dla benedyktynek, przeszedł burzliwe losy. Po pierwszej fazie budowy zakończonej w 1627 roku, został poważnie zniszczony w czasie potopu szwedzkiego, a jego odbudowę w stylu "jezuickim" przeprowadzono w latach 1678–1691 z inicjatywy Jerzego Dominika Lubomirskiego. W XIX wieku, w wyniku działań władz zaborczych, kościół utracił swój sakralny charakter. Część klasztoru została zamieniona na lazaret, a w 1817 roku kompleks przekształcono w więzienie, które funkcjonowało tam nieprzerwanie aż do 1998 roku. W 1836 roku część kościoła i pomieszczeń klasztornych przejęła parafia prawosławna, która dostosowała świątynię do swojej liturgii, przeprowadzając istotne zmiany architektoniczne. Po odzyskaniu budynków przez katolików w 1917 roku, dzięki staraniom ks. Piotra Górskiego i Komitetu Odbudowy Kościoła, w latach 1924–1925 dokonano renowacji, przywracając barokowy charakter fasady. Od 1945 roku kościół został przekazany jezuitom, a sam budynek w latach powojennych odegrał ważną rolę w lokalnych wydarzeniach, m.in. w 1976 roku, gdy ks. Roman Kotlarz błogosławił protestujących robotników. Pomimo trudnej historii, budynki zostały odnowione, a w 2009 roku przeprowadzono generalny remont elewacji, przywracając obiektowi dawną świetność. Część klasztoru zamieniono na lazaret, a od 1817 do 1998 roku mieściło się tam więzienie. Obecnie w dawnych zabudowaniach klasztornych, a później więziennych, znajduje się Kuria Biskupa Diecezji Radomskiej.
Budynek Kurii Biskupiej w Radomiu mieści się w dawnych zabudowaniach klasztoru benedyktynek, które przeszły wiele zmian w ciągu swojej historii. Architektura budynku łączy elementy barokowe i klasycystyczne. Fasada jest stosunkowo prosta, ale ozdobiona detalami architektonicznymi, takimi jak pilastry i boniowanie, charakterystycznymi dla późniejszych przebudów. Dawny klasztor, a następnie więzienie, po adaptacji na potrzeby kurii, zyskał nową funkcję, ale zachował część swojego historycznego charakteru. Budynek otoczony jest zielenią, co podkreśla jego monumentalność, a także nadaje mu spokojny, sakralny klimat. Wnętrza zostały dostosowane do potrzeb administracyjnych diecezji, przy zachowaniu elementów dawnej architektury klasztornej.
Ilustracja przedstawia nocną scenę rozbicia więzienia w Radomiu w 1945 roku przez żołnierzy antykomunistycznego podziemia. W centrum obrazu znajduje się masywny, ceglany budynek więzienia, do którego brama właśnie została wysadzona materiałami wybuchowymi, co tworzy dramatyczny wybuch z odłamkami rozpryskującymi się w powietrzu. Po obu stronach bramy widoczni są uzbrojeni żołnierze, ubrani w mundury z epoki, którzy po sforsowaniu wejścia rzucają się do ataku na budynek. Na pierwszym planie znajdują się wojskowe ciężarówki, z których wysiadają kolejni bojownicy, by wziąć udział w akcji. Wewnątrz więzienia widać otwarte cele, a więźniowie wyłamują drzwi lub są uwalniani przez podziemnych żołnierzy. Scena jest dynamiczna, z silnymi kontrastami między mrocznym niebem a oświetlonym miejscem akcji, co podkreśla intensywność i chaos krótkiej, ale brutalnej walki.
ŹRÓDŁA: RETROPEDIA.RADOM.PL; PL.WIKIPEDIA.ORG; AI; TREŚCI TE ZOSTAŁY SZTUCZNIE WYGENEROWANE LUB ZMANIPULOWANE - GENEROWANE PRZEZ AI