Komisja Kultury i Promocji Rady Miejskiej jednogłośnie poparła wniosek o nadanie Marii Kelles-Krauz tytułu Honorowego Obywatela Miasta Radomia. Wniosek ten zostanie oficjalnie przedstawiony Radzie Miejskiej przez prezydenta miasta, odpowiadając na apel Radomskiej Rady Kobiet.
Maria Kelles-Krauz była córką Antoniego i Eleonory z Wójcickich. Rodzinny dom jej matki znajdował się przy ul. Spacerowej 12/14 (obecnie ul. Mikołaja Reja) w Radomiu. W 1895 roku ukończyła pięć klas gimnazjum rosyjskiego w Radomiu, a następnie, w 1900 roku, Kursy Handlowe dla Kobiet Józefy Siemiradzkiej w Warszawie. W latach 1901–1904 pracowała jako buchalterka w Towarzystwie Rolnym w Radomiu. Była członkinią Polskiej Partii Socjalistycznej i od 1898 roku prowadziła lokal organizacyjny. W 1904 roku poślubiła Stanisława Kelles-Krauza (1883–1965). Ze względu na studia i pracę męża, para zamieszkała najpierw w Wiedniu, a od 1905 roku w Krakowie. Maria studiowała tam przyrodę na Uniwersytecie Jagiellońskim jako nadzwyczajna słuchaczka, ponieważ nie posiadała matury z greki i łaciny, wymaganej do podjęcia studiów w normalnym trybie. W tym czasie działała również w Polskiej Partii Socjalno-Demokratycznej Galicji i Śląska oraz w Komitecie Pomocy Uchodźcom z Królestwa Polskiego. Od grudnia 1906 roku była członkinią PPS-Frakcji Rewolucyjnej i jej Oddziału Zagranicznego, gdzie zajmowała się m.in. organizowaniem przerzutów działaczy z Radomia do Galicji. Była także aktywna w Towarzystwie Uniwersytetu Ludowego im. A. Mickiewicza. W latach 1909–1910, mieszkając w Kosowie, Maria prowadziła bibliotekę i księgowość w Zakładzie Przyrodolecznictwa Apolinarego Tarnawskiego, w którym pracował jej mąż. Po krótkim pobycie w Paryżu w 1911 roku, małżeństwo wróciło do Radomia. Maria współorganizowała tam Oddział Towarzystwa Kultury Polskiej oraz bibliotekę publiczną, a także zaangażowała się w działalność miejscowej PPS i Związku Strzeleckiego.
Po wybuchu I wojny światowej Maria Kelles-Krauz aktywnie uczestniczyła w tworzeniu struktur Polskiej Organizacji Wojskowej oraz pracowała w miejscowym Komitecie Obywatelskim. W tym czasie jej mąż został zmobilizowany do armii rosyjskiej i trafił do niewoli węgierskiej w Esztergom. Po zajęciu Radomia przez wojska austro-węgierskie skutecznie działała na rzecz jego powrotu z niewoli. W 1915 roku zaangażowała się w odbudowę struktur Polskiej Partii Socjalistycznej w Radomiu, a w latach 1916–1918 była członkinią Okręgowego Komitetu Robotniczego PPS. Od 1915 do 1918 roku Kelles-Krauz organizowała i przewodniczyła Lidze Kobiet Pogotowia Wojennego w Radomiu, w tym również radomskiemu zjazdowi Ligi w styczniu 1916 roku, podczas którego utworzono jednolitą organizację obejmującą całe Królestwo. Pełniła funkcję przewodniczącej okręgu radomskiego Ligi i była delegatką na zjazdy w Piotrkowie, Warszawie i Lublinie. Po kryzysie przysięgowym w 1917 roku organizowała pomoc dla internowanych legionistów i działaczy niepodległościowych, m.in. tworząc w Radomiu dom dla byłych więźniów obozu w Szczypiornie. Była również współorganizatorką i działaczką Komitetu Narodowego w Radomiu oraz aktywnie uczestniczyła w pracach Pomocniczych Komitetów Wojskowości i Towarzystwa „Piechur”. Od 1917 do 1918 roku działała w Unii Stronnictw Niepodległościowych oraz Komisji Porozumiewawczej Stronnictw Niepodległościowych w Radomiu. Maria Kelles-Krauz współpracowała z pismem Ligi Kobiet Pogotowia Wojennego „Na posterunku” oraz radomskim tygodnikiem „Unia”. Była uczestniczką zjazdu zjednoczeniowego Lig Kobiet Galicji, Królestwa i Śląska w grudniu 1919 roku oraz członkinią Zarządu Naczelnego Ligi Kobiet Polskich w latach 1919–1920. Znana była także z bliskiej znajomości z Marią Dąbrowską, która kilkakrotnie odwiedziła ją w Radomiu.
W okresie międzywojennym Maria Kelles-Krauz była jedną z czołowych działaczek Polskiej Partii Socjalistycznej w Radomiu. Pełniła funkcje członkini Centralnego Sądu Partyjnego PPS w latach 1922–1926, Centralnego Wydziału Samorządowego w latach 1919–1926 oraz Centralnego Wydziału Kobiecego w latach 1924–1927. W pierwszych wyborach samorządowych po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, 9 marca 1919 roku, Maria i Stanisław Kelles-Krauzowie zdobyli mandaty radnych Rady Miasta Radomia. Spośród 155 kandydatów na radnych znalazło się 11 kobiet, z których 3 uzyskały mandaty, w tym Maria Kelles-Krauz, Jadwiga Rudnicka i Stanisława Wroncka. 1 kwietnia 1919 roku Maria Kelles-Krauz została pierwszą kobietą w Polsce wybraną na Prezesa Rady Miejskiej w Radomiu, co miało miejsce zaledwie kilka miesięcy po uzyskaniu przez kobiety praw wyborczych w listopadzie 1918 roku. Funkcję przewodniczącej rady miejskiej pełniła do 1926 roku, wybrana na to stanowisko dwukrotnie, w latach 1919 i 1923. Po zakończeniu pracy jako przewodnicząca rady miejskiej została ławnikiem (członkiem zarządu miasta) odpowiedzialnym za oświatę. Dzięki jej inicjatywom wprowadzono przymus szkolny, zapewniono opiekę dentystyczną w szkołach oraz rozdawano bezpłatne podręczniki, obuwie i odzież. Była także inicjatorką utworzenia Miejskiej Biblioteki Publicznej w Radomiu w 1922 roku.
Na mocy postanowienia z 17 marca 1938 roku, Maria Kelles-Krauz została odznaczona Krzyżem Niepodległości za zasługi w walce o odzyskanie niepodległości. Po wybuchu II wojny światowej, gdy jej mąż został aresztowany i wywieziony do obozu koncentracyjnego w Sachsenhausen, Maria trudniła się wyrobem mydła w warunkach domowych. W jej mieszkaniu odbywały się tajne komplety, prowadzone m.in. przez jej przyjaciółkę Elżbietę Jackiewiczową, której przyjaźń z Marią została opisana w książce "Pokolenie Teresy". Po zakończeniu wojny Maria na krótko wróciła do pracy jako ławnik w radomskim wydziale oświatowym. W marcu 1946 roku wyjechała z mężem do Danii, gdzie objął on funkcje dyplomatyczne. Tam Maria nauczyła się języka duńskiego i zajmowała się tłumaczeniem literatury, m.in. dzieł Martina Andersena Nexø. Była również tłumaczką z języka rosyjskiego. W 1954 roku, po powrocie do Polski, małżeństwo osiedliło się w Warszawie. Maria Kelles-Krauz została pochowana na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 308-2-4).
Maria Kelles-Krauz od 1 października 1904 roku, jako żona Stanisława Kelles-Krauza, nosiła tytuł baronowej. Miała dwie córki: Zofię (1905–1962), żonę urzędnika Edmunda Ropelewskiego, oraz Hannę (1914–1969), która najpierw była żoną adwokata Edmunda Biedrzyckiego, a później działacza niepodległościowego i architekta Stanisława Filipkowskiego. Obie córki zostały pochowane w grobowcu rodzinnym na cmentarzu Powązkowskim.
ŹRÓDŁA: PL.WIKIPEDIA.ORG, RADOM24.PL, AI; TREŚCI TE ZOSTAŁY SZTUCZNIE WYGENEROWANE LUB ZMANIPULOWANE - GENEROWANE PRZEZ AI